some_text

Idee w życiu i twórczości Jerzego Andrzejewskiego

Jerzy Andrzejewski urodził się w Warszawie w 1909 roku i z tym miastem był związany przez całe niemal życie. Chodził do renomowanego gimnazjum, a następnie, wbrew woli rodziców, zdawał na polonistykę ponieważ zawsze marzył o karierze literackiej. Upragniony sukces przyszedł dość szybko, pisarz publikował opowiadania, pracował w redakcji tygodnika "Prosto z mostu" (o nacjonalistyczno-prawicowych poglądach).

Idee humanizmu katolickiego

Pierwsza powieść Ład serca okrzyknięta została - pierwszą europejską książką związaną z nurtem "humanizmu katolickiego". Andrzejewski pisał o konfliktach moralnych, wielkich ideach i mimo przychylnego przyjęcia nie do końca był zadowolony ze swojej pracy. Czesław Miłosz w eseju Zniewolony umysł pisze, że Andrzejewski Spostrzegł, że zabrnął w fałsz, bo przebywał wśród idei o ludziach, a nie wśród żywych ludzi. 1 Podczas wojny pisarz mocno zaangażowany był w walkę podziemną. Był delegatem rządu RP w Londynie do opieki nad literatami, powierzano mu finanse i organizacje zbiórek. Prowadził tajne spotkania autorskie, odczyty, pisał. Z okresu wojennego pochodzi tom opowiadań Noc. Zawarte w nim utwory przedstawiają dramatyczne losy ludzi i ich tragiczne wybory, których każdy musiał wówczas dokonywać. Walczył w imię idei wolności, a jego wiara jak pisze Miłosz upadła wraz z upadkiem Powstania Warszawskiego.

Idee nowego porządku

Pod koniec wojny pisarz stopniowa skłaniał się w stronę idei napływających wraz z Armią Czerwoną ze wschodu. Pierwsza powojenna książka, Popiół i diament, pisana była z myślą o przedstawieniu nowego porządku w jak najlepszym świetle. Pokazaniu komunistów (którzy w przedwojennej Polsce nie cieszyli się dużym poparciem) jako porządnych ludzi i przykładnych obywateli. Oczywiście wstąpił do partii, a w latach 1952-1957 był nawet posłem na sejm. Napisał dwa prokomunistyczne utwory: Partii i twórczości pisarza, O człowieku radzieckim, oba obecnie są często pomijane w encyklopediach czy opracowaniach dotyczących autora. W późniejszych latach pisarz nazywał ten okres "zaćmą i kataraktą" jednak nigdy się go nie wypierał.

Idee opozycyjne

Przełom nastąpił gdy rozwiązano zespół miesięcznika "Europa" zanim ukazał się pierwszy numer. Andrzejewski miał być redaktorem naczelnym pisma i na znak protestu wraz z kolegami z redakcji wystąpił z partii, co niosło za sobą poważne konsekwencje. Gomułka podobno zareagował bardzo emocjonalnie na tą rezygnację, twierdził nawet że jest to dla niego cios w plecy. Zaowocowało to traktowaniem eks-partyjnych pisarzy, w tym Andrzejewskiego, jako wrogów politycznych. Pisarz tak mocno jak po wojnie z komunistami w latach 60. związał się z opozycją. W 1963 roku był jednym z inicjatorów słynnego "Listu 34", w pięć lat później zaprotestował przeciw agresji na Czechosłowację, jako jeden z ośmiu pisarzy podpisał list do rektora UW w obronie studentów represjonowanych za demonstrację pod pomnikiem Mickiewicza. Współpracował również z emigracyjną "Kulturą". Wszystko to przyczyniło się do całkowitego zakazu publikacji Andrzejewskiego. Pisarz bardzo intensywnie działał na rzecz opozycji, prowadził kampanię przeciw wprowadzeniu do konstytucji PRL zapisu o sojuszu z ZSRR, był jednym z założycieli KOR-u.

Literatura:
1 Miłosz C., Zniewolony umysł, Warszawa 1984, s. 75
Faraon B. (red.), Prozaicy dwudziestolecia międzywojennego, Warszawa 1972




Więcej książek w temacie >>